Κοινός τραπεζικός λογαριασμός: Τι ισχύει για καταθέσεις, αναλήψεις και ακατάσχετο – Πότε κινδυνεύουν τα χρήματα

Τι προβλέπει η νομοθεσία για τους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς, ποια δικαιώματα έχουν οι συνδικαιούχοι, τι συμβαίνει όταν ένας από αυτούς κάνει ανάληψη όλων των χρημάτων και πώς λειτουργεί το ακατάσχετο όριο των 1.600 ευρώ. 

Τι ισχύει σε περίπτωση κατάσχεσης, αλλά και τι προβλέπεται όταν πεθαίνει ένας από τους δικαιούχους.

Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός χρησιμοποιείται συχνά από συζύγους, γονείς και παιδιά, αλλά και από άλλα πρόσωπα που επιθυμούν να έχουν από κοινού πρόσβαση στα ίδια χρήματα. Ωστόσο, η ύπαρξη περισσότερων δικαιούχων στον ίδιο λογαριασμό δημιουργεί συγκεκριμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις, τόσο απέναντι στην τράπεζα όσο και μεταξύ των ίδιων των συνδικαιούχων.

Το βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι κάθε συνδικαιούχος μπορεί, κατά κανόνα, να χρησιμοποιεί τον λογαριασμό ολικά ή μερικά, χωρίς να απαιτείται η συναίνεση των υπόλοιπων δικαιούχων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί πάντοτε να κρατήσει για τον εαυτό του όλα τα χρήματα που αναλαμβάνει.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία των καταθέσεων από κατασχέσεις, καθώς και η σωστή δήλωση του ακατάσχετου λογαριασμού από τους δικαιούχους.

Τι είναι ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός

Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός διέπεται από τον νόμο 5638/1932 «περί καταθέσεως εις κοινόν λογαριασμόν».

Πρόκειται για χρηματική κατάθεση που τηρείται στο όνομα δύο ή περισσότερων προσώπων και περιλαμβάνει τον όρο ότι καθένας από τους δικαιούχους μπορεί να κάνει χρήση του λογαριασμού, στο σύνολο ή σε μέρος του ποσού, χωρίς τη σύμπραξη των υπόλοιπων.

Για παράδειγμα, εάν ένας τραπεζικός λογαριασμός είναι στο όνομα δύο συζύγων, καθένας από αυτούς μπορεί, κατά κανόνα, να πραγματοποιεί καταθέσεις, αναλήψεις και άλλες συναλλαγές χωρίς να χρειάζεται να υπογράψει ή να εγκρίνει ο άλλος.

Το ίδιο ισχύει και όταν ο λογαριασμός έχει τρεις ή περισσότερους συνδικαιούχους, εφόσον η σύμβαση προβλέπει τη συνήθη λειτουργία κοινού λογαριασμού.

Πρέπει όλοι οι δικαιούχοι να κάνουν μαζί την κατάθεση;

Όχι. Για την εγκυρότητα της κατάθεσης δεν απαιτείται να εμφανιστούν όλοι οι δικαιούχοι στην τράπεζα ή να καταθέσουν τα χρήματα από κοινού.

Όπως προκύπτει από την απόφαση 1128/2017 του Αρείου Πάγου, η κατάθεση μπορεί να πραγματοποιηθεί από έναν μόνο δικαιούχο, από ορισμένους από τους δικαιούχους ή ακόμη και από τρίτο πρόσωπο που δεν είναι συνδικαιούχος.

Επομένως, η προέλευση των χρημάτων και η ιδιότητα του προσώπου που τα καταθέτει δεν αναιρούν από μόνες τους την εγκυρότητα του κοινού λογαριασμού.

Μπορεί ένας συνδικαιούχος να κάνει ανάληψη όλων των χρημάτων;

Ναι. Στο πλαίσιο της σχέσης με την τράπεζα, κάθε συνδικαιούχος μπορεί, κατά κανόνα, να αναλάβει ακόμη και ολόκληρο το ποσό που υπάρχει στον κοινό λογαριασμό, χωρίς τη σύμπραξη των υπόλοιπων δικαιούχων.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αποκτά σε κάθε περίπτωση και το δικαίωμα να κρατήσει όλα τα χρήματα.

Η νομολογία του Αρείου Πάγου διακρίνει τη σχέση των συνδικαιούχων με την τράπεζα από την εσωτερική σχέση μεταξύ τους.

Η τράπεζα μπορεί να εξοφλήσει την απαίτηση από την κατάθεση προς έναν δικαιούχο, εφόσον αυτός έχει δικαίωμα ανάληψης. Το αν ο συγκεκριμένος δικαιούχος δικαιούται να κρατήσει ολόκληρο το ποσό ή οφείλει να αποδώσει μέρος του στους υπόλοιπους κρίνεται με βάση τη μεταξύ τους σχέση.

Παράδειγμα: Όταν ένας δικαιούχος σηκώνει όλα τα χρήματα

Ας υποθέσουμε ότι δύο πρόσωπα έχουν κοινό λογαριασμό με υπόλοιπο 20.000 ευρώ και ο ένας από τους δύο αναλαμβάνει ολόκληρο το ποσό.

Απέναντι στην τράπεζα, η ανάληψη μπορεί να είναι έγκυρη. Ωστόσο, εάν από την εσωτερική σχέση των δύο προσώπων προκύπτει ότι δικαιούνται από 10.000 ευρώ ο καθένας, ο δεύτερος μπορεί να αξιώσει από τον πρώτο το ποσό που του αναλογεί.

Εάν δεν προκύπτει διαφορετική συμφωνία ή άλλη σχέση μεταξύ των συνδικαιούχων, εφαρμόζεται κατά κανόνα ο κανόνας των ίσων μεριδίων.

Αντίθετα, εάν αποδεικνύεται ότι τα χρήματα ανήκαν αποκλειστικά στον δικαιούχο που τα ανέλαβε ή ότι είχε συμφωνηθεί διαφορετική κατανομή, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι διαφορετικό.

Τι ισχύει όταν τα χρήματα ανήκουν μόνο σε έναν συνδικαιούχο

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά την περίπτωση κατά την οποία τα χρήματα έχουν κατατεθεί από έναν μόνο συνδικαιούχο, ενώ ο λογαριασμός εμφανίζεται στο όνομα δύο ή περισσότερων προσώπων.

Η ύπαρξη κοινού λογαριασμού δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλοι οι συνδικαιούχοι έχουν μεταξύ τους ίσα δικαιώματα επί των χρημάτων σε κάθε περίπτωση.

Σύμφωνα με τη νομολογία, η εσωτερική σχέση μπορεί να είναι διαφορετική από την εξωτερική σχέση με την τράπεζα. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να έχει προστεθεί ως συνδικαιούχος απλώς για να διευκολύνει τις συναλλαγές ενός ηλικιωμένου συγγενή.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η προσθήκη του ως συνδικαιούχου δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι δικαιούται να κρατήσει τα χρήματα για προσωπική του χρήση.

Η πραγματική συμφωνία μεταξύ των δικαιούχων, ο σκοπός για τον οποίο δημιουργήθηκε ο λογαριασμός και τα αποδεικτικά στοιχεία που υπάρχουν μπορούν να έχουν καθοριστική σημασία.

Πότε μπορεί να ζητηθεί επιστροφή χρημάτων

Εάν ένας συνδικαιούχος αναλάβει μεγαλύτερο ποσό από αυτό που δικαιούται με βάση την εσωτερική σχέση, οι υπόλοιποι μπορούν να διεκδικήσουν το μέρος που τους αναλογεί.

Εάν δεν υπάρχει ειδική συμφωνία που να καθορίζει διαφορετικά τα μερίδια, εφαρμόζεται ο κανόνας του άρθρου 493 του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με τον οποίο οι περισσότεροι δανειστές έχουν δικαίωμα σε ίσα μέρη, εκτός εάν προκύπτει κάτι διαφορετικό από τη μεταξύ τους σχέση.

Το δικαίωμα αυτό δεν είναι απεριόριστο ούτε κρίνεται αποκλειστικά από το ποιος πραγματοποίησε τις καταθέσεις. Εξετάζονται τα πραγματικά περιστατικά και η σχέση που συνδέει τους συνδικαιούχους.

Τι ισχύει για το ακατάσχετο του κοινού τραπεζικού λογαριασμού

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ένας κοινός λογαριασμός περιλαμβάνει χρήματα προσώπου που έχει οφειλές προς το Δημόσιο.

Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφεται για το ακατάσχετο των τραπεζικών καταθέσεων, η προστασία φτάνει έως τα 1.600 ευρώ μηνιαίως για κάθε φυσικό πρόσωπο, σε έναν μόνο τραπεζικό λογαριασμό, με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από τη σχετική νομοθεσία.

Η προστασία αφορά καταθέσεις σε ατομικούς ή κοινούς λογαριασμούς, καθώς και ποσά σε λογαριασμούς πληρωμών σε εγκατεστημένα στη χώρα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος και ιδρύματα πληρωμών, σύμφωνα με το σχετικό πλαίσιο.

Στον κοινό λογαριασμό, όμως, υπάρχει μια επιπλέον παράμετρος: το ακατάσχετο πρέπει να δηλωθεί από τους δικαιούχους που επιθυμούν να προστατεύσουν τα χρήματά τους.

Πρέπει να δηλώσουν όλοι οι συνδικαιούχοι το ακατάσχετο;

Για να εξασφαλίζεται η προστασία που προβλέπεται για κάθε δικαιούχο, απαιτείται να έχουν γίνει οι προβλεπόμενες δηλώσεις ακατάσχετου από τους συνδικαιούχους.

Εάν ένας από τους δικαιούχους δεν έχει δηλώσει τον λογαριασμό ως ακατάσχετο, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι το ποσό που του αναλογεί προστατεύεται.

Η δήλωση από έναν συνδικαιούχο δεν πρέπει να συγχέεται με τη δήλωση των υπόλοιπων δικαιούχων. Κάθε πρόσωπο χρειάζεται να ελέγχει τη δική του κατάσταση και εάν έχει ολοκληρώσει τη σχετική διαδικασία.

Τι συμβαίνει όταν επιβληθεί κατάσχεση σε κοινό λογαριασμό

Ο νόμος 5638/1932 περιλαμβάνει ειδική πρόβλεψη για την περίπτωση κατάσχεσης κοινού τραπεζικού λογαριασμού.

Σύμφωνα με το άρθρο 4, έναντι του κατασχόντος τεκμαίρεται αμάχητα ότι η κατάθεση ανήκει σε όλους τους συνδικαιούχους κατά ίσα μέρη.

Αυτό σημαίνει ότι η κατάσχεση εκτείνεται, κατά τον συγκεκριμένο κανόνα, μόνο στο μερίδιο που αντιστοιχεί στον οφειλέτη και όχι αυτομάτως στο σύνολο της κατάθεσης.

Παράδειγμα με δύο συνδικαιούχους

Ας υποθέσουμε ότι δύο πρόσωπα έχουν κοινό τραπεζικό λογαριασμό με 12.000 ευρώ και το ένα από αυτά έχει οφειλή για την οποία επιβάλλεται κατάσχεση.

Με βάση το τεκμήριο των ίσων μεριδίων, η κατάθεση θεωρείται ότι ανήκει κατά 6.000 ευρώ σε κάθε συνδικαιούχο έναντι του κατασχόντος. Επομένως, η κατάσχεση αφορά το μερίδιο του οφειλέτη και όχι αυτομάτως το μερίδιο του άλλου δικαιούχου.

Το παράδειγμα αφορά την κατανομή της κατάθεσης μεταξύ των συνδικαιούχων και όχι τον υπολογισμό του ποσού που μπορεί τελικά να δεσμευθεί. Για το τελευταίο πρέπει να εξετάζονται και οι κανόνες του ακατάσχετου, η δήλωση του λογαριασμού και τα δεδομένα της συγκεκριμένης οφειλής.

Τι γίνεται όταν πεθάνει ένας από τους συνδικαιούχους

Ο θάνατος ενός από τους δικαιούχους μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά ζητήματα για την τύχη των χρημάτων.

Ο νόμος 5638/1932 προβλέπει ότι στον κοινό λογαριασμό μπορεί να έχει τεθεί ειδικός όρος σύμφωνα με τον οποίο, σε περίπτωση θανάτου ενός δικαιούχου, η κατάθεση και ο λογαριασμός περιέρχονται αυτοδικαίως στους επιζώντες συνδικαιούχους.

Η ύπαρξη αυτού του όρου έχει ιδιαίτερη σημασία για τα κληρονομικά δικαιώματα.

Όταν υπάρχει ο ειδικός όρος υπέρ των επιζώντων

Εάν έχει συμφωνηθεί ο συγκεκριμένος όρος, η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες δικαιούχους, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου.

Στην περίπτωση αυτή, οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος δεν μπορούν, κατά τον ειδικό κανόνα, να στραφούν κατά της τράπεζας και να απαιτήσουν το μέρος της κατάθεσης που αναλογούσε στον αποβιώσαντα.

Όταν δεν υπάρχει ο ειδικός όρος

Εάν δεν έχει τεθεί ο συγκεκριμένος όρος, η κατάσταση μπορεί να είναι διαφορετική.

Ο επιζών συνδικαιούχος εξακολουθεί να έχει δικαίωμα να εισπράξει το ποσό από την τράπεζα, αλλά οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος μπορεί να έχουν αξίωση εναντίον του για το μερίδιο που αναλογούσε στον κληρονομούμενο, ανάλογα με την εσωτερική σχέση των δικαιούχων.

Για τον λόγο αυτό, πριν από τη δημιουργία κοινού λογαριασμού, είναι σημαντικό να εξετάζονται οι συνέπειες τόσο για τις αναλήψεις όσο και για την περίπτωση θανάτου ενός δικαιούχου.

Τι πρέπει να προσέχουν όσοι έχουν κοινό τραπεζικό λογαριασμό

Οι βασικοί κανόνες που πρέπει να γνωρίζουν οι συνδικαιούχοι είναι οι εξής:

• Κάθε συνδικαιούχος μπορεί, κατά κανόνα, να πραγματοποιεί αναλήψεις χωρίς τη συναίνεση των υπόλοιπων.

• Η δυνατότητα ανάληψης δεν σημαίνει ότι δικαιούται πάντοτε να κρατήσει ολόκληρο το ποσό.

• Η εσωτερική συμφωνία μεταξύ των συνδικαιούχων μπορεί να καθορίζει διαφορετικά μερίδια.

• Εάν δεν προκύπτει διαφορετική σχέση, εφαρμόζεται κατά κανόνα η αρχή των ίσων μεριδίων.

• Για την προστασία από κατασχέσεις πρέπει να ελέγχεται η δήλωση του ακατάσχετου λογαριασμού από κάθε δικαιούχο.

• Σε περίπτωση κατάσχεσης, η νομοθεσία προβλέπει ειδικό τεκμήριο ίσων μεριδίων έναντι του κατασχόντος.

• Σε περίπτωση θανάτου, καθοριστικό ρόλο μπορεί να έχει η ύπαρξη ειδικού όρου υπέρ των επιζώντων συνδικαιούχων.

Συμπέρασμα: Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός προσφέρει ευκολία στις συναλλαγές, αλλά δεν καταργεί τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν μεταξύ των συνδικαιούχων ως προς την πραγματική κυριότητα και την κατανομή των χρημάτων. Για την αποφυγή προβλημάτων, χρειάζεται να ελέγχονται οι όροι του λογαριασμού, η μεταξύ τους συμφωνία και η δήλωση του ακατάσχετου, ενώ σε περίπτωση διαφωνίας ή κατάσχεσης απαιτείται εξέταση των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών.

Νομικές αναφορές: Ν. 5638/1932, άρθρα 1, 2, 3 και 4, Αστικός Κώδικας, άρθρα 411 και 489-493, καθώς και απόφαση Αρείου Πάγου 1128/2017.

Μάθετε πρώτοι τα νέα στο iepidoma.gr

Πρόσφατες δημοσιεύσεις